گروه فلسفه و منطق لرستان
 

                                                        

بعونک یا لطیف

طرح درس گروه فلسفه شهرستان الیگودرز

نام ونام خانوادگی

مدرک تحصیلی

رشته ی تحصیلی

سابقه ی خدمت

استان ومحل خدمت

احمد قادری

فوق لیسانس

فلسفه وکلام اسلامی

18

لرستان الیگودرز

 

مشخصات کلی طرح درس

 

نوع طرح درس :  طرح درس روزانه

کتاب: منطق سال سوم دبیرستان

عنوان طرح درس : فکر وخطا ی آن

موضوع : فکر وخطای آن

صفحات : 13- 18

پایه ی : سوم دبیرستان

مدت زمان جلسه  : 90 دقیقه

تاریخ : 24/8/86

آموزشگاه : نرجس خاتون

تعداد دانش دانش آموز : 16 نفر

مدل کلاسی  : به شکل نیم دایره و 4گروه 4 نفری

نحوه ی تعامل : گروهی وبه صورت همیاری

 

1- اهداف کلی

الف:آشنایی با شیوه های درست فکر کردن وپیشگیری از خطا واشتباه در تفکر

ب:آشنایی با تعریف وفایده وموضوع منطق وارتباط میان علم منطق وسایر علوم

 

2-اهداف جزیی

دانش آموز باید :

1-با توانایی های ذهن آشنا شود.

2-تعریف فکر را بداند.

3- تعریف معرِّف ومعرَّف را با مثال یاد بگیرد .

4- حجت را تعریف کند و برای آن مثال بیاورد.

5 - تعریف علم منطق  وموضوع آن را بداند.

6- فایده ی علم منطق را تشخیص دهد.

7- علت پیدایش علم منطق را بداند.

8 موضوع علم منطق را یاد بگیرد.

9- ارتبا ط منطق را با سایر علوم بفهمد.

 

 

اهداف رفتاری

انتظار می رود پس از تدریس دانش آموز بتواند

 

حیطه های شناختی

دانش

درک وفهم

کاربرد

تجزیه وتحلیل

ترکیب

قضاوت

1 - مصادیق توانایی ذهن آدمی رانام ببرد.

*

 

 

 

 

 

2- فکر را تعریف کند.

*

 

 

 

 

 

3- معرِّف ومعرَّف رادر جمله زیر مشحص کند.

منطق:علمی است که اصول وقواعددرست اندیشیدن را می آموزد.

 

*

 

 

 

 

4- یک نمونه استدلال مثال بزند و اجزای آن رامشخص کند .

(مثال خارج از کتاب )

 

 

*

 

 

 

5- اقسام معلومات انسان را نام ببرد وبگوید در کدام خطا واقع نمی شود. چرا ؟

 

 

 

*

 

 

6- مجهولات انسان را نام ببرد وراه کشف آنان را توضیح دهد.

 

 

 

*

 

 

7-علم منطق را تعریف کند.

*

 

 

 

 

 

8- معنای این سخن را توضیح دهد. (منطق در واقع مولود بیم ونگرانی آدمی است )

 

 

 

 

 

 

9-نیازمندی علوم به منطق را توضیح دهد

 

*

 

 

 

 

                    

پیش نیازهای درس :

در این مرحله دانش آموزباید:

الف :علم را تعریف کند.

ب :اقسام آن را نام ببرد.

:- تصور وتصدیق را تعریف کند.

د : اقسام  تصور وتصدیق  را بداند و برای هر کدام مثال بزند.

 

روش تدریس :

الف:روش گروهی، با همیاری ومشارکت اعضای تیم

ب :روش پرسش وپاسخ ودرگیرکردن دانش آموزان در فرایند یادگیری.

 

رسانه های آموزشی:

کتاب درسی ، تابلو ، گچ،کتاب ها ومنابع مرتبط بادرس

 

 

فعالیت های قبل از شروع درس :

1 - سلام واحوالپرسی

3

2- حضور وغیاب

3

3- بررسی تکا لیف وحل تمرینات درس قبل

10

4- نوشتن موضوع درس در تابلو

2

5- ارزشیابی تشخیصی  "در این مرحله ازدانش آموزان پرسش های زیرسوال می شود"

الف :تفاوت ذهن وآینه چیست؟

ب: تصوروتصدیق راتعریف کنید.

ج:اقسام تصوروتصدیق رابامثال توضیح دهید.

5

 

فعالیت های حین تدریس:

ایجاد انگیزه " با ذکر مثال از نتایج اندیشه های درست ونادرست در زندگی خود دانش آموز "

3

طراحی هندسی کلاس ( گروه بندی دانش آموزان )

5

دانش آموزان به صورت فردی  از صفحه 13 الی 17 را مطالعه کنند.

15

نتایج مطالعه فردی  دانش آموزان در گروه بررسی شود.

15

نتایج به دست آمده در کلاس ارائه گردد ورفع اشکال شود.

10

درس توسط معلم جمع بندی وخلاصه آن درتابلونوشته می شود.

10

ارزشیابی پایانی: دراین بخش آزمون مختصری از فراگیران بعمل می آید ونتیجه ی آن بیان می شود.

5           

8-تعیین تکلیف : در این مرحله ازفراگیران برای جلسه آینده حل تمرینات ص 18 خواسته می شود .

2

اختتامیه : معرفی درس آینده وپایان جلسه با ذکرصلوات   

2

                         

اللُّهمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍّ وَآلِ مُحَمَّدٍ

چهارشنبه ٢۸ آذر ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

 

 تعیین تکلیف برای دانش آموزان

 

 

 

 

 

 

 

دانش آموز در پایان این درس باید بتواند به این سوالات پاسخ بدهد:

1.اجزاء قضیه محصوره را  نام ببرید؟

2.احکام قضایا را نام ببرید و هر کدام را با ذکر مثال تعریف کنید.

3.چرا قضیه سالبه جزئیه عکس لازم الصدق ندارد؟

4.عکس &نقیض و متضاد هر کدام از محصورات چهارگانه را بنویسید.                                                                                   

 

فعالیت های فردی:

1.حضور فعال در کلاس

2.به توضیحات معلم توجه کند

3.مطالب ارائه شده توسط معلم را با مطالب کتاب مطابقت نماید

4.به پرسشهای معلم در حین تدریس توجه نماید و به آنها پاسخ دهد

5.درصورت لزوم نکته برداری نماید

    فعالیت های گروهی:

تبادل نظر در مورد مسائل مطرح شده توسط معلم و دانش آموزان

 

5

5

20

10

 

10

 

5

 

5

 

25

3

 

2

1.سلام و احوال پرسی

2.حضور و غیاب

3.ارزشیابی ورودی

4.کنفرانس درس

5.نوشتن مطالب درس جدید بر روی تابلو

6.فرصت برای   یادداشت مطالب   توسط  دانش آموزان

7.توضیح در مورد درس گذشته

8.توضیح مطالب

درس جدید

9.جمع بندی مطالب

10.تعیین تکلیف برای جلسه بعد

 

1.روش پرسش و پاسخ

2.روش سخنرانی

3.روش تجزیه وتحلیل(تحلیل محتوا)

1.کتاب درسی

2.گچ

3.تخته

4.کتب غیر درسی در ارتباط با موضوع درس

5.محیط کلاس

6.دانش آموز چه فردی چه گروهی

 

1.قضیه چیست؟

2.اقسام قضیه را نام ببرید؟

3.اقسام قضیه مصوره را نام ببرید؟

4.سور قضیه به چه معناست؟

5.سلب و ایجاب به چه معانی می باشند؟

6.صدق و کذب به چه معانی می باشند؟

1.تعریف قضیه

2.اقسام قضیه

3.محصورات چهارگانه

4.تعریف سور قضیه

5.معانی لغوی سلب و ایجاب

6.معانی صدق و کذب

7.معانی مختلف متضاد

 

1.اجزاء قضیه محصوره را نام ببردوتوضیح دهد.

2.حکم قضیه را تعریف کند .

3.احکام قضایا را نام ببرد و هرکدام از آنها را با ذکر مثال تعریف کند.

4.عکس &نقیض و متضاد محصورات چهارگانه را با ذکر مثال بیان نماید.

5.وحدتهای هشتگانه را در تناقض نام ببرد و هر کدام را با ذکر مثال توضیح دهد.

6.چرا متضاد فقط در مورد قضایای کلی است.

 

دانش آموز باید:

1..اجزاءقضیه را نام ببرد.

2.احکام قضایا را نام ببرد و هر کدام را با ذکر مثال تعریف کند.

3.چرا قضیه سالبه جزییه عکس لازم الصدق ندارد را بداند.

4.عکس&نقیض و متضاد محصورات چهارگانه رابداند.

5.چرا فقط قضایای کلی متضاد دارند را بداند.

6..وحدتهای هشتگانه در تناقض را بداند.

 

 

آشنایی با :

1.حکم قضیه

2.احکام قضایا:

الف)عکس

ب)نقیض

ج)متضاد

3وحدتهای هشتگانه در تناقض

.

فرم طرح درس دبیران: منطق و فلسفه  دوره: متوسطه      درس:احکام قضایا        نام و نام خانوادگی:فیروز سوری لکی

چهارشنبه ٢۸ آذر ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

 

 تعیین تکلیف برای دانش آموزان

 

 

 

 

 

 

 

دانش آموز در پایان این درس باید بتواند به این سوالات پاسخ بدهد:

1.اجزاء قضیه محصوره را  نام ببرید؟

2.احکام قضایا را نام ببرید و هر کدام را با ذکر مثال تعریف کنید.

3.چرا قضیه سالبه جزئیه عکس لازم الصدق ندارد؟

4.عکس &نقیض و متضاد هر کدام از محصورات چهارگانه را بنویسید.                                                                                   

 

فعالیت های فردی:

1.حضور فعال در کلاس

2.به توضیحات معلم توجه کند

3.مطالب ارائه شده توسط معلم را با مطالب کتاب مطابقت نماید

4.به پرسشهای معلم در حین تدریس توجه نماید و به آنها پاسخ دهد

5.درصورت لزوم نکته برداری نماید

    فعالیت های گروهی:

تبادل نظر در مورد مسائل مطرح شده توسط معلم و دانش آموزان

 

5

5

20

10

 

10

 

5

 

5

 

25

3

 

2

1.سلام و احوال پرسی

2.حضور و غیاب

3.ارزشیابی ورودی

4.کنفرانس درس

5.نوشتن مطالب درس جدید بر روی تابلو

6.فرصت برای   یادداشت مطالب   توسط  دانش آموزان

7.توضیح در مورد درس گذشته

8.توضیح مطالب

درس جدید

9.جمع بندی مطالب

10.تعیین تکلیف برای جلسه بعد

 

1.روش پرسش و پاسخ

2.روش سخنرانی

3.روش تجزیه وتحلیل(تحلیل محتوا)

1.کتاب درسی

2.گچ

3.تخته

4.کتب غیر درسی در ارتباط با موضوع درس

5.محیط کلاس

6.دانش آموز چه فردی چه گروهی

 

1.قضیه چیست؟

2.اقسام قضیه را نام ببرید؟

3.اقسام قضیه مصوره را نام ببرید؟

4.سور قضیه به چه معناست؟

5.سلب و ایجاب به چه معانی می باشند؟

6.صدق و کذب به چه معانی می باشند؟

1.تعریف قضیه

2.اقسام قضیه

3.محصورات چهارگانه

4.تعریف سور قضیه

5.معانی لغوی سلب و ایجاب

6.معانی صدق و کذب

7.معانی مختلف متضاد

 

1.اجزاء قضیه محصوره را نام ببردوتوضیح دهد.

2.حکم قضیه را تعریف کند .

3.احکام قضایا را نام ببرد و هرکدام از آنها را با ذکر مثال تعریف کند.

4.عکس &نقیض و متضاد محصورات چهارگانه را با ذکر مثال بیان نماید.

5.وحدتهای هشتگانه را در تناقض نام ببرد و هر کدام را با ذکر مثال توضیح دهد.

6.چرا متضاد فقط در مورد قضایای کلی است.

 

دانش آموز باید:

1..اجزاءقضیه را نام ببرد.

2.احکام قضایا را نام ببرد و هر کدام را با ذکر مثال تعریف کند.

3.چرا قضیه سالبه جزییه عکس لازم الصدق ندارد را بداند.

4.عکس&نقیض و متضاد محصورات چهارگانه رابداند.

5.چرا فقط قضایای کلی متضاد دارند را بداند.

6..وحدتهای هشتگانه در تناقض را بداند.

 

 

آشنایی با :

1.حکم قضیه

2.احکام قضایا:

الف)عکس

ب)نقیض

ج)متضاد

3وحدتهای هشتگانه در تناقض

.

فرم طرح درس دبیران: منطق و فلسفه  دوره: متوسطه      درس:احکام قضایا        نام و نام خانوادگی:فیروز سوری لکی

چهارشنبه ٢۸ آذر ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

 

نام شهرستان /  الشتر

نام آموزشگاه :

پايه :

نام كلاس :

زمان : 90 دقيقه

موضوع درس : كليات خمس

صفحات كتاب :         43-35

نام دبير : مراد امیری

 

تحليل آموزشي

1-   نوع 2- جنس 3- فصل 4-عرض عام 5- عرض خاص

2-  يا آشنايي با كليات خمس و تعريف هر يك از آنها توانايي تشخيص هر يك از كليات خمس

هدف هاي كلي درس

دانش آموزان بايد 1- تعريف ذاتي و عرضي ياد بگيرند و توانايي تشخيص امور ذاتي را از امور عرضي پيدا كنند 2- هر يك از كليات خمس را بفهمند و براي هر كدام از آنها مثال مناسب بيان كنند 3- مراتب انواع و اجناس يا بگيرند و جنس قريب و بعيد انواع مختلف را بيان كنند

هدف هاي رفتاري

1- ذاتي و عرضي را تعريف كند و توان تشخيص ذاتي از عرضي را پيدا كند 2- هر يك از كليات خمس را توضيح دهد و براي هر يك مثال مناسب ذكر كند 3- نمودار مراتب انواع و اجناس را رسم كند 4- جنس قزيب و بعيد را تعريف كند وبراي انواع مختلف جنس قريب و بعيد ذكر كند 5-  نوع سافل و نوع عالي و نوع متوسط را تعريف كند و براي هر يك مثال مناسب ذكر كند 6- جوهر را بر اساس ديدگاه فلاسفه و منطق دانان تعريف كند

پيش دانسته ها

آگاهي از اصطلاحات وجود و ماهيت و ذكر مثال هاي مناسب براي هر كدام . آگاهي از تعريف ذاتي و عرضي

ارزشيبابي ورودي

1-وجود و ماهيت را توضيح دهد و فرق وجود و ماهيت را بيان كند 2-ذاتي و عرضي را تعريف كند و امور ذاتي را از امور عرضي تشخيص دهد

نتيجه

نسبتاٌ خوب

انتخاب رسانه هاي آموزشي متناسب با درس

استفاده از كتاب درسي گچ تابلو

انتخاب روش هاي تدريس متناسب با درس

روش تدريس فعال يا همياري روش سقراطي

فعاليتهاي مربوط به معلم

سلام و احوال پرسي و حضور غياب اجراي ارزشيابي ورودي مرور مطالب گذشته آماده سازي ( ايجاد انگيزه معرفي موضوع و ارائه درس جديد

ارزشيابي پاياني

دانش آموز بايد پاسخگو به سئوالات زير باشد 1- تعريف هر يك از كليات خمس و ذكر مثال مناسب براي هر كدام 2- تعريف ذاتي و عرضي با بيان مثال 3- تعريف جنس قريب و بعيد و توانايي تشخيص ذكر جنس قريب و بعيد براي هر يك از انواع مختلف 4- تعريف نوع عالي نوع متوسط نوع سافل- جنس عالي 5- تعريف جوهر بر اساس ديدگاه فلاسف و منطق دانان 6- رسم نمودار مراتب انواع و اجناس 

فعاليتهاي تكميلي

مطالعه و حل تمرينات درس توسط دانش آموزان آمادگي دانش آموزان براي پاسخگويي به سئوالات معلم در جلسه آينده ( ارزشيابي مستمر)

چهارشنبه ٢۸ آذر ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

طرح درس

نام شهرستان /  الشتر

نام آموزشگاه :

پايه :

نام كلاس :

زمان : 90 دقيقه

موضوع درس : كليات خمس

صفحات كتاب :         43-35

نام دبير : مراد امیری

 

تحليل آموزشي

1-   نوع 2- جنس 3- فصل 4-عرض عام 5- عرض خاص

2-  يا آشنايي با كليات خمس و تعريف هر يك از آنها توانايي تشخيص هر يك از كليات خمس

هدف هاي كلي درس

دانش آموزان بايد 1- تعريف ذاتي و عرضي ياد بگيرند و توانايي تشخيص امور ذاتي را از امور عرضي پيدا كنند 2- هر يك از كليات خمس را بفهمند و براي هر كدام از آنها مثال مناسب بيان كنند 3- مراتب انواع و اجناس يا بگيرند و جنس قريب و بعيد انواع مختلف را بيان كنند

هدف هاي رفتاري

1- ذاتي و عرضي را تعريف كند و توان تشخيص ذاتي از عرضي را پيدا كند 2- هر يك از كليات خمس را توضيح دهد و براي هر يك مثال مناسب ذكر كند 3- نمودار مراتب انواع و اجناس را رسم كند 4- جنس قزيب و بعيد را تعريف كند وبراي انواع مختلف جنس قريب و بعيد ذكر كند 5-  نوع سافل و نوع عالي و نوع متوسط را تعريف كند و براي هر يك مثال مناسب ذكر كند 6- جوهر را بر اساس ديدگاه فلاسفه و منطق دانان تعريف كند

پيش دانسته ها

آگاهي از اصطلاحات وجود و ماهيت و ذكر مثال هاي مناسب براي هر كدام . آگاهي از تعريف ذاتي و عرضي

ارزشيبابي ورودي

1-وجود و ماهيت را توضيح دهد و فرق وجود و ماهيت را بيان كند 2-ذاتي و عرضي را تعريف كند و امور ذاتي را از امور عرضي تشخيص دهد

نتيجه

نسبتاٌ خوب

انتخاب رسانه هاي آموزشي متناسب با درس

استفاده از كتاب درسي گچ تابلو

انتخاب روش هاي تدريس متناسب با درس

روش تدريس فعال يا همياري روش سقراطي

فعاليتهاي مربوط به معلم

سلام و احوال پرسي و حضور غياب اجراي ارزشيابي ورودي مرور مطالب گذشته آماده سازي ( ايجاد انگيزه معرفي موضوع و ارائه درس جديد

ارزشيابي پاياني

دانش آموز بايد پاسخگو به سئوالات زير باشد 1- تعريف هر يك از كليات خمس و ذكر مثال مناسب براي هر كدام 2- تعريف ذاتي و عرضي با بيان مثال 3- تعريف جنس قريب و بعيد و توانايي تشخيص ذكر جنس قريب و بعيد براي هر يك از انواع مختلف 4- تعريف نوع عالي نوع متوسط نوع سافل- جنس عالي 5- تعريف جوهر بر اساس ديدگاه فلاسف و منطق دانان 6- رسم نمودار مراتب انواع و اجناس 

فعاليتهاي تكميلي

مطالعه و حل تمرينات درس توسط دانش آموزان آمادگي دانش آموزان براي پاسخگويي به سئوالات معلم در جلسه آينده ( ارزشيابي مستمر)

چهارشنبه ٢۸ آذر ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

اسامی سر گروه های شهرستانها و مناطق

ردیف

شهرستان

نام ونام خانوادگی

مدرک

سابقه

میزان ساعت

موظف یاغیرموظف

شماره تلفن

1

ازنا

رحمان جان بزرگی

فوق لیسانس فلسفه

25

6

موظف

09166640436

2

چگنی

قیاس کولیوند

لیسانس معارف

15

6

موظف

09163636719

3

 

پلدختر

سید احمد شاهرخی        

لیسانس معارف

12

6

غیر موظف

09166975297

4

چغلوندی

علیرضا اکبریان

فوق لیسانس فقه و کلام

19

6

موظف           

3238086

5

معمولان

محمد باقر عزیزی

لیسانس فلسفه

15

6

موظف

09163608851

6

ناحیه یک خرم آباد

علی دهقان پور

فوق لیسانس فلسفه

9

6

غیرموظف

09163971092

7

ناحیه دو خرم آباد

فریدون راستینه

فوق لیسانس  فلسفه

24

6

غیر موظف    

09163614402

8

دلفان

رسول بهمانی       

فوق لیسانس فلسفه

27

6

موظف

7720781

9

سلسله

مراد امیری

لیسانس فلسفه

19

6

غیر موظف

5223851

10

الیگودرز

احمد قادری

فوق لیسانس فلسفه وکلام

18

6

موظف

09163614402

11

کوهدشت

فیروز سوری

لیسانس فلسفه

18

6

موظف

09163637181

12

بروجرد

غلامرضا حبیبیان

فوق لیسانس الهیات

26

6

موظف

09166654357

13

دورود

محمدرضا عادلی

لیسانس فلسفه

18

6

موظف

 

14

رومشکان

محمد بازوند

لیسانس معارف

16

6

غیر موظف

09163632686

چهارشنبه ٢۸ آذر ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

برگزاری همایش یک روزه گروه فلسفه و منطق

باسمه تعالی

 

 

عنوان: برگزاری همایش یکروزه فلسفه و منطق

 

خلاصه

این جلسه با حضور رابطین شهرستانها و مناطق  مختلف درروز چهارشنبه 30/8/86 در محل  خانه  معلم  خرم آباد برگزارگردید. پس ازتلاوت ایاتی از کلام الله مجید آقای حجازی کارشناس مسئول گروههای آموزشی ضمن خیر مقدم سخنانی پیرامون کارکرد گروههای آموزشی ایراد کردند درادامه همکاران به بحث وبررسی پیرامون علل افت تحصیلی  وراهکارهای رفع آن  پرداختند جلسه با نقد و بررسی کتاب فلسفه خاتمه پذیرفت.

 

شرح فعالیت

در این جلسه  که با حضور رابطین شهرستانها و مناطق مختلف در روز چهارشنبه 30/8/86 برگزار گردید با تلاوت آیاتی  از قرآن  وپس از آن خیر مقدم وسخنرانی  آقای حجازی کارشناس مسئول گروههای اموزشی  آغاز شد و سپس برنامه عملیاتی گروه آموزشی استان  به سمع حضار رسید. درادامه  همکاران به بحث و بررسی حول علل افت تحصیلی  در درس فلسفه ومنطق  وارائه راهکارهای مناسب در این راستا  پرداختند . درنهایت  جلسه با نقد وبررسی کتاب فلسفه پیش دانشگاهی خاتمه یافت. اهم پیشنهادات ارائه شده در این جلسه عبارتنداز:

 

1. تفکیک آزمون نهایی فلسفه و منطق

2. فعال نمودن انجمن فلسفه

3. افزایش ساعات درسی فلسفه ومنطق

4. برگزاری مسابقه کتابخوانی بین همکاران

5. توزیع  مجلات تخصصی جهت همکاران

6. تعمیم دروس فلسفه ومنطق به سایر رشته ها

7. تجهیز و تکمیل کتب مرتبط کتابخانه های مدارس

8. دعوت از مولفین کتب واساتید مجرب

9. برگزاری دوره های ضمن خدمت تخصصی

10. طرح سوالات نهایی درچارچوب حیطه های شناختی

11. توجه ویژه جهت تعریف جایگاه علوم انسانی  ( درس فلسفه ومنطق ) درمدارس

12. عدم اعمال نظر مدیران مقطع پیش دانشگاهی در تعیین دبیران

لازم به ذکر است کلیه نظرات پیرامون نقد و بررسی کتب درسی جهت انعکاس به وزارتخانه در اختیار دبیرخانه راهبری فلسفه و منطق قرار گرفته است.

 

 

گروه فلسفه و منطق استان لرستان

چهارشنبه ٢۱ آذر ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

ملاصدرا

ملاصدرا

 
معرفي شخصيت:

محمد بن ابراهيم قوامي شيرازي ملقب به صدر المتالهين يا ملاصدرا در ظهر روز نهم جمادي الاولي سال 980 قمري ديده به جهان گشود.پدر او خواجه ابراهيم قوامي مردي پرهيزگار ديندار و دوستدار و حامي دانش و معرفت بود.در زمان حيات ملاصدرا, شيراز داراي حكومت مستقلي بود و حكمراني آن به برادر شاه واگذار گرديد كه ،‌ پدر ملاصدرا بعنوان معاون او و دومين شخصيت مهم آن منطقه به شمار مي رفت, و به نظر مي رسيد تنها موهبتي كه خداوند به او ارزاني نداشته است داشتن فرزند باشد. اما بالاخره خداوند درخواست ها و دعاهاي اين مرد پاك و زاهد را بي جواب نگذاشت و بهترين پسران را به او ارزاني كرد كه او را محمد ملقب به صدرالدين نام نهاد به آن اميد كه عالي ترين شخصيت مذهبي گردد. در دوران جواني, صدرالمتالهين جوان با شيخ بهايي آشنا گرديد كه سنگ بناي شخصيت علمي و اخلاقي ملاصدرا توسط اين دانشمند جهانديده كم نظير بنا نهاده شد. و تكميل اين بناي معنوي را استاد ديگرش دانشمند سترگ و استاد علوم ديني و الهي و معارف حقيقي و اصول يقيني سيدامير محمد باقر بن شمس الدين مشهور به ميرداماد عهده دار گشت.از شاگردان او ميتوان به حاج ملاهادي سبزه زاري و ملامحسن فيض كاشاني اشاره كرد.

شرايط اجتماعي:

صدرالمتالهين حكيم خانه به دوشي بود كه به جرم آزادگي روح و فكر مجبور شد تا از پايتخت و پايتخت نشينان روي گرداند. وي در مقدمه كتاب اسفار دلايل بيزاري خود را از جاهلان فرزانه نماي زمان خود و عزلت و تصوف خويش را در كهك (روستايي دورافتاده در سي كيلومتري شهر مقدس قم) بيان داشته است.پس از بازگشت به شيراز شهرت صدراي شيرازي عالمگير شده بود و طالبان حكمت از نواحي و اطراف براي درك فيض به حضورش مي شتافتند. او خود در مقدمه اسفار مي گويد: «..... بتدريج آنچه در خود اندوخته بودم همچون آبشاري خروشان فرود آمد و چون دريايي پر موج در منظر جويندگان و پويندگان قرار گرفت.

شخصيت فلسفي:

در زمان حيات ملاصدرا يعني در اواخر قرن دهم و شروع قرن يازدهم هجري كلام و فلسفه از علوم رايج و محبوب آن زمان به شمار مي رفتند. دليل عمده گسترش اين علم نسبت به ساير علوم آن زمان مانند فقه، ‌ادبيات عرب، ‌رياضي، ‌نجوم و طب و ديگر علوم و همچنين هنرهاي رايج آن زمان مانند خط، معماري و كتيبه را مي توان در شرايط اجتماعي آن دوران كه خود زاييده شرايط سياسي حاكم بر كشور بود جستجو نمود. عدم وابستگي و استقرار ومركزيت حكومت وقت امنيت و آزادي خاصي را حكمفرما ساخته بودكه شكوفا شدن استعداد ها و گسترش هنر و علم را در پي داشت.

صدرالدين محمد در علوم متعارف زمان و بويژه در فلسفه اشراق و مكتب مشاء‌ و كلام و عرفان و تفسير قرآن مهارت يافت. او آثار فلسفي متفكراني چون سقراط و فلاسفه هم عصر او، افلاطون، ‌ارسطو و شاگردانش و همچنين دانشمنداني چون ابن سينا و خواجه نصرالدين طوسي را دقيقا بررسي نمود و موارد ضعف آنها را باز شناخت و مسايل مبهم مكاتب را بخوبي دانست. او اگر چه از مكتب اشراق بهره ها برد ولي هرگز تسليم عقايد آنان نشد و گرچه شاگرد مكتب مشا گرديد ليكن هرگز مقيد به اين روش نشد. ملا صدرا پايه گذار حكمت متعاليه مي باشد كه حاوي ژرف ترين پاسخ ها به مسائل فلسفي است. ملاصدرا علاوه بر سالك و رهرو در عرفان بعنوان موفق ترين سالكين در فلسفه مي باشد كه با طي كردن مراحل مختلف گنجينه با ارزشي را براي ساخت قلعه اي از دانش كشف نمود كه با نور جاوداني حقيقت مي درخشد.

شخصيت عرفاني:

من وقتي ديدم زمانه با من سر دشمني دارد و به پرورش اراذل و جهال مشغول است و روز به روز شعله هاي آتش جهالت و گمراهي برافروخته تر و بدحالي و نامردي فراگيرتر مي شود ناچار روي از فرزندان دنيا برتافتم و دامن از معركه بيرون كشيدم و از دنياي خمودي و جمود و ناسپاسي به گوشه اي پناه بردم و در انزواي گمنامي وشكسته حالي پنهان شدم. دل از آرزوها بريدم و همراه شكسته دلان بر اداي واجبات كمر بستم. با گمنامي و شكسته حالي به گوشه اي خزيدم. دل از آرزوها بريدم و با خاطري شكسته به اداي واجبات كمر بستم و كوتاهيهاي گذشته را در برابر خداي بزرگ به تلافي برخاستم. نه درسي گفتم و نه كتابي تاليف نمودم. زيرا اظهار نظر و تصرف در علوم و فنون و القاي درس و رفع اشكالات و شبهات و .... نيازمند تصفيه روح و انديشه و تهذيب خيال از نابساماني و اختلال، پايداري اوضاع و احوال و آسايش خاطر از كدورت و ملال است و با اين همه رنج و ملالي كه گوش مي شنود و چشم مي بيند چگونه چنين فراغتي ممكن است... ناچار از آميزش و همراهي با مردم دل كندم و از انس با آنان مايوس گشتم تا آنجا كه دشمني روزگار و فرزندان زمانه بر من سهل شد و نسبت به انكار و اقرارشان و عزت و اهانتشان بي اعتنا شدم. آنگاه روي فطرت به سوي سبب ساز حقيقي نموده، با تمام وجودم دربارگاه قدسش به تضرع و زاري برخاستم و مدتي طولاني بر اين حال گذرانده ام. سرانجام در اثر طول مجاهدت و كثرت رياضت نورالهي در درون جانم تابيدن گرفت و دلم از شعله شهود مشتعل گشت. انوار ملكوتي بر آن افاضه شد و اسرار نهاني جبروت بر وي گشود و در پي آن به اسراري دست يافتم كه در گذشته نمي دانستم و رمزهايي برايم كشف شد كه به آن گونه از طريق برهان نيافته بودم و هر چه از اسرارالهي و حقايق ربوبي و وديعه هاي عرشي و رمز راز صمدي را با كمك عقل و برهان مي دانستم با شهود و عيان روشنتر يافتم. در اينجا بود كه عقلم آرام گرفت و استراحت يافت و نسيم انوار حق صبح و عصر و شب و روز بر آن وزيد و آنچنان به حق نزديك شد كه همواره با او به مناجات نشست.

آثار:

· الحكمه العرشيه

· الحكمه المتعاليه في الاسفار العظيمه الاربعه

· المعه المشرقيه في الفنون المنطقيه

· المبدا و المعاد

· المشاعر

· المظاهر الالهيه في الاسفار علوم الكامليه

· الشواهد الربوبيه في مناهج السلوكيه

· التصور و التصديق

· الوريده القلبيه في معارفه الربوبيه

· اسرار الايات و الانوار البينات

· ديوان اشعار

· حدوث العالم

· اكسير العارفين في المعارفه طريق الحق و اليقين

· اعجاز النعمين

· كسرالاصنام الاجاهليه في ذم المتصوفين

· مفاتيح الغيب

· متشابهات القرآن

· رساله سه اصل

و ...

وفات:

حكيم وارسته در طول عمر 71 ساله اش هفت بار با پاي پياده به حج مشرف شد و گل تن را با طواف كعبه دل صفا بخشيد و در آخر نيز سر بر اين راه نهاد و به هنگام آغاز سفر هفتم يا در بازگشت از آن سفر به سال 1050 ه .ق در شهر بصره تن رنجور را وداع نمود و در جوار حق قرار گرفت، و در همانجا به خاك سپرده شد و اگر چه امروز اثري ازقبر او نيست اما عطر دلنشين حكمت متعاليه از مركب نوشته هايش همواره مشام جان را مي نوازد.


منبع :www.irib.ir و ملاصدرا

سه‌شنبه ٢٢ خرداد ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

متا فيزيک ابن سينا

متافیزیک ابن سینا
ترانه جوانبخت

متافيزيک آن طور که ابن سينا در کتابش با عنوان "شفا" در نظر گرفته، توضيح عقلانی همه هستی ست. ابن سينا "مشتق شدن همه چيز از هستی لازم"، ابديت هستی و نيز نفی شناخت آنچه مجزا از منبع هستی ست را در اين کتاب توضيح داده است.

ابن سينا برای هر علمی موضوعی در نظر گرفته و علوم را به دوشاخه نظری و عملی تقسيم کرده است. از نظر او، علم نظری دانشی ست که موضوعش مستقل از ماست درحالی که علم عملی برای ما کاربرد دارد. او سه نوع علم عملی در نظر می گيرد: دانش کشورداری، اقتصاد و حکومت بر خود. او همچنين سه علم نظری را ممکن می داند: فيزيک، رياضی و دانش ماوراء الطبيعه.

ابن سينا اولين کسی ست که کانی شناسی را ابداع کرده و در شيمی به شیوه قدیم هم کار کرده است. ابن سینا در نجوم نیز تحقیقاتی دارد و با ابوریحان بیرونی تبادل فکر داشته است. یرداختن به حوزه های مختلفی که ابن سینا در آنها کار کرده از بحث این مقاله خارج است.

ابن سينا دانش ماوراء الطبيعه را دانشی الوهی می داند و موضوعش را طبق ديدگاه ارسطويی چيزی می داند که موجوديت داشته باشد. او به دو دليل مربوط بودن خدا به دانشهای ديگر را نفی می کند:

۱. دانش های ديگر يا دانش عملی هستند يا فيزيک يا رياضی و نمی توانند درباره خدا باشند.

۲. اگر خدا در متافيزيک بررسی نشود در هيچ علم ديگری قابل بررسی نخواهد بود. حتی اگر محوريت موضوع خدا در اين علم لازم باشد نمی توان جز اين يذيرفت که خدا موضوع خود را تشکيل می دهد.

ابن سينا اين مورد را مطرح می کند که موضوع متافيزيک به علت اوليه مربوط است. اگرچه به نظر ابن سينا، علت اوليه موضوع منحصر به متافيزيک نيست. چرا که وجود اين علت بايد در اين علم نشان داده شود. ابن سينا با استفاده از متافيزيک ارسطو اين راه حل را ييشنهاد می کند که موضوع  متافيزيک هستی آن گونه که هست می باشد که با هر آن چه وجود دارد اشتراک دارد. در تاريخ متافيزيک ابن سينا نخستين کسی ست که اين راه حل را ييشنهاد کرده است.

ابن سينا موضوع متافيزيک را با موضوع ديگر علوم نظری مقايسه کرده است. او  فيزيک را دانش اجسام آن گونه که هستند نمی داند بلکه آن گونه که حرکت می کنند يا ساکنند. رياضيات از نظر او، دانش مربوط به اندازه گيری و اعداد است و بنابراين به هستی که حادث شدنش رياضی ست ارتباط دارد. در هر دوی اين دانشها هستی به طور محدود بررسی می شود چرا که به ماده، اندازه يا تعداد بستگی دارد. در اين دو دانش،‌ هستی ييش فرض شده است بدون آن که برای خودش مطالعه شود. هستی موضوع دانش متافيزيک است و در اين دانش بدون هيچ محدوديتی بررسی می شود. متافيزيک همه مقوله های مربوط به هستی از جمله: ذات، کميت و کيفیت را شامل می شود ولی مقوله عمومی تر خود هستی ست که بقيه مقوله ها را دربر می گيرد.

موضوع متافيزيک، هستی همانطور که هست و مشترک با هر آن چه هست می باشد. ابن سينا می گويد که هستی نخستين موضوعی ست که به فکر در می آيد. اين نظر ابن سينا بعدها توسط فيلسوفانی نظير آکويناس و هايدگر استفاده شده است. تعبير هستی از اين جمله ابن سينا، درک روح ما از موجوديت داشتن چيزهاست. هستی، همه چيز را نه آن طور که اين گونه يا آن گونه است بلکه آن طور که موجوديت دارد دربر می گيرد.

ابن سينا علاوه بر ارسطو، از نظر فارابی نيز بهره برده است. فارابی متافیزیک ارسطو را به این صورت در نظر گرفته بود که ١٠علت برای هستی وجود دارد که ٩ علت ثانوی هستند. از نهمین علت، علت دهم که علت فعال است به وجود می آید. دو علت اول، اولین کره آسمانی و هفت علت کرات مربوط به سیارات را یدید اورده اند. فارابی روح این کرات را به خلقت جوهر جسمانی توسط خدا مربوط می دانست که ماده اولیه همراه با حرکت را تشکیل داده است که اجزایش با وجود تفاوتهای شکلی به هارمونی و هماهنگی رسیده اند، نیزعناصر چهارگانه طبیعی یعنی گرما، سرما، خشکی و رطوبت از آنها تشکیل شده است. در ادامه چرخه تکاملی، اشکال کامل تر یعنی گیاهان، جانوران و انسان یدیدآمده اند. فارابی همچنین به علم منطق، توانایی زبان و فکر یرداخته است. او تکامل ذهن را به سه مرحله ذهن بالقوه، ذهن بالقعل و ذهن به دست آمده تقسیم کرده است. از نظر او، نوع سوم ذهن با به کار بردن تصاویر و تصورات ذهنی  حاصل شده است.

ابن سينا نخستين کسی ست که بين ذات* و موجوديت، فرق قائل شده است. از نظر او، موجوديت همان حادث شده از ذات است. به عبارت ديگر، موجوديت همان چيزی ست که به ذات می رسد وقتی که وجود می يابد.

ابن سينا مفهوم لازم را در نظر می گيرد. از نظر او، لازم تاييدی بر موجوديت است. ارسطو نيز لزوم را در متافيزيک خود به عنوان مفهومی اساسی مطرح کرده بود. ابن سينا لزوم خدا را به عنوان دليلی بر موجوديت خدا به کار می برد.

يکی ديگر از مشخصه های متافيزيک ابن سينا، تفاوتی ست که بين لازم و ممکن مطرح کرده است. از نظر او، لازم به علت احتياجی ندارد در حالی که ممکن به علت محتاج است. توجه به تفاوت بين ذات و موجوديت در اينجا ضروری ست: هستی لازم، اصل موجوديتش را در خود دارد اما هستی ممکن این طور نيست و اصل موجوديتش را در خود ندارد. برای هستی ممکن، موجوديت يک حادثه است که به ذات اضافه می شود. هستی ممکن به چيزی احتیاج دارد تا واقع شود که همان هستی لازم است. به عبارت ديگر، هستی لازم همان علت هستی ممکن است که موجوديت آن را سبب شده است. اين هستی لازم به نوبه خود، يا لازم است يا ممکن و اگر ممکن باشد برای موجوديت يافتنش به علت لازم ديگری احتياج دارد. بنابراين هستی لازم به طور الزامی بايد وجود داشته باشد تا همه چيز هستی خود را از آن بگيرد. ابن سينا تاييد کرده است که در هستی لازم، هستی و ذات يکی هستند.

طبق استدلال ابن سينا، وجود ابديت هستی الزامی ست. چرا که در يک تداوم زمانی، هر چيز توسط علتی به وجود آمده که خودش علتی ممکن است. بنابراين هميشه می توان به يک علت درونی و سيس يه علت آن علت رسيد و تا بی نهايت ادامه داد. طبق نظر ابن سينا، اگر بخواهيم برای چيزی علتی در نظر بگيريم، بايد آن علت به طور هم زمان با آن چه سبب شده وجود داشته باشد بنابراين علت لازم آن خواهد بود. خلقت از نظر ابن سينا، به اين معنی نيست که موجوديت از يک "تصميم" درونی در زمان مشتق می شود (تصميم الوهی که مشکل چندگانگی را ايجاد می کند) بلکه به اين معنی ست که يک شيء، موجوديتش را از يک علت لازم گرفته است. بنابراين خلقت يک وابستگی در هستی ست نه تداوم زمانی.

الزام ابديت هستی در ديدگاه ابن سينا يعنی اثبات ابديت هستی توسط ابن سينا. به عبارت ساده تر اثبات ابديت هستی يعنی اثبات وجودی ابديت هستی. يس احتمال و امکان در آن راه ندارد. ابن سينا هستی را ابدی می دانست. 

ابن سينا دو دليل برای نادرست بودن نظريه تدوام درونی-زمانی اصل اوليه نسبت به موجوديت جهان ارائه داده است:

۱. اگر در نظر بگيريم که خدا قدرت خلق کردن را قبل از خلقت داشته، اين اشکال وجود خواهد داشت که زمانی معين قبل از خلقت جهان وجود داشته که شامل خدا هم شده است و اين غير ممکن است،

۲. اگر در نظر بگيريم که خدا خلقت را در زمانی غير از زمانی که جهان را خلق کرده است می توانست آغاز کرده باشد،‌ اين اشکال وجود دارد که خالق در زمان معنی از ناتوانی به توانايی رسيده و اين لزوم خلقت بوده که به او چنين امکانی داده است و اين مورد، اشکال دوم اين نظريه است. 

ابن سينا در کتابش نتيجه گرفته که تداوم درونی-زمانی برای خلقت غير ممکن است و خلقت را بايد به صورت يک اشتقاق موجودات از فکر خدا در نظر گرفت چراکه خدا فکری خالص است که به فکر می آيد و فکرش به صورت کار است که همان ذات همه موجودات است.

ابن سينا با اين نظريه، چندگانگی را از اصل اوليه رد کرده است: "او همه چيز را در آن واحد به تفکر در می آورد که به چندگانگی در ماده شکل می گيرد يا در حقيقت ذاتش به فرمهايشان درمی آورد اما اين فرمها از فکر او مشتق می شود." ذات اجسام به دليل آن که فکر شده اند، وجود دارد. جهان از اين فکر که همان اصل اوليه لازم است يديد آمده است.

براي اين که اين اصل دارای يگانگی باشد، ابن سينا از اصل نئو افلوتينی بهره گرفته و در کتابش نوشته است که اشتقاق اول از واحد است که فکر ديگر را مشتق می کند و اين اشتقاق ادامه می يابد و تحت هر فکر، يک کره آسمانی وجود دارد (ابن سينا در مجموع ۱۰ فکر مجزا در نظر گرفته است). طبق اين نظريه نئو افلوتينی، جهان از يک اشتقاق اوليه از فکر الوهی سرچشمه گرفته است.

نظريه متافيزيک ابن سينا چند مشخصه مهم دارد:

۱. ابن سينا يايداری موضوع متافيزيک يعنی هستی همان طور که هست را مطرح کرده است.

۲. هستی، نخستين موضوعی ست که به فکر ما می رسد.

۳. ابن سينا ذات و موجوديت (يا هستی) را از هم متفاوت در نظر گرفته است. اين مورد در متافيزيک يونانی بررسی نشده بود.

۴. خدا هستی لازم است که هستی و ذاتش لزوما در او مرتبط هستند.

۵. جهان (ذات ها) از خدا مشتق شده که خودش فکر می شود.

لازم است اشاره کنم که دور شدن ابن سينا از فلسفه ارسطو را يکی از مزيات فلسفه سينايی می دانند. هرچند که بهتر است وجوه متفاوت هر دو را در نظر گرفت.

* اگر کلمه ذات یا essence را درباه خدا به کار بریم، ذات همان جوهر یا substance  است. ارسطو نیز برای جوهر یا substance چهار معنا در نظر گرفته بود: ١. ذات یا ti esti ٢. فراگیر یا universal ٣. گونه ٤. سوبسترا.

منابع:

۱. برهان  شفا-شیخ الرئیس بوعلی سینا-ترجمه مهدی قوام صفری- انتشارات کتابخانه مرکزی-تهران

۲. فن سماع طبیعی از کتاب شفا- شیخ الرئیس بوعلی سینا- محمد علی فروغی- انتشارات کتابخانه مرکزی-تهران

۳. Avicenne, La Metaphysique Du Shifa,trad. M. Achena et H. Masse, Les Belles Lettres, 1995

۴. Le Statut De La Metaphysique, Alain De Libera, La Philosophie Medievale, PUF, 1993

سه‌شنبه ٢٢ خرداد ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

 

متافیزیک ابن سینا
ترانه جوانبخت

متافيزيک آن طور که ابن سينا در کتابش با عنوان "شفا" در نظر گرفته، توضيح عقلانی همه هستی ست. ابن سينا "مشتق شدن همه چيز از هستی لازم"، ابديت هستی و نيز نفی شناخت آنچه مجزا از منبع هستی ست را در اين کتاب توضيح داده است.

ابن سينا برای هر علمی موضوعی در نظر گرفته و علوم را به دوشاخه نظری و عملی تقسيم کرده است. از نظر او، علم نظری دانشی ست که موضوعش مستقل از ماست درحالی که علم عملی برای ما کاربرد دارد. او سه نوع علم عملی در نظر می گيرد: دانش کشورداری، اقتصاد و حکومت بر خود. او همچنين سه علم نظری را ممکن می داند: فيزيک، رياضی و دانش ماوراء الطبيعه.

ابن سينا اولين کسی ست که کانی شناسی را ابداع کرده و در شيمی به شیوه قدیم هم کار کرده است. ابن سینا در نجوم نیز تحقیقاتی دارد و با ابوریحان بیرونی تبادل فکر داشته است. یرداختن به حوزه های مختلفی که ابن سینا در آنها کار کرده از بحث این مقاله خارج است.

ابن سينا دانش ماوراء الطبيعه را دانشی الوهی می داند و موضوعش را طبق ديدگاه ارسطويی چيزی می داند که موجوديت داشته باشد. او به دو دليل مربوط بودن خدا به دانشهای ديگر را نفی می کند:

۱. دانش های ديگر يا دانش عملی هستند يا فيزيک يا رياضی و نمی توانند درباره خدا باشند.

۲. اگر خدا در متافيزيک بررسی نشود در هيچ علم ديگری قابل بررسی نخواهد بود. حتی اگر محوريت موضوع خدا در اين علم لازم باشد نمی توان جز اين يذيرفت که خدا موضوع خود را تشکيل می دهد.

ابن سينا اين مورد را مطرح می کند که موضوع متافيزيک به علت اوليه مربوط است. اگرچه به نظر ابن سينا، علت اوليه موضوع منحصر به متافيزيک نيست. چرا که وجود اين علت بايد در اين علم نشان داده شود. ابن سينا با استفاده از متافيزيک ارسطو اين راه حل را ييشنهاد می کند که موضوع  متافيزيک هستی آن گونه که هست می باشد که با هر آن چه وجود دارد اشتراک دارد. در تاريخ متافيزيک ابن سينا نخستين کسی ست که اين راه حل را ييشنهاد کرده است.

ابن سينا موضوع متافيزيک را با موضوع ديگر علوم نظری مقايسه کرده است. او  فيزيک را دانش اجسام آن گونه که هستند نمی داند بلکه آن گونه که حرکت می کنند يا ساکنند. رياضيات از نظر او، دانش مربوط به اندازه گيری و اعداد است و بنابراين به هستی که حادث شدنش رياضی ست ارتباط دارد. در هر دوی اين دانشها هستی به طور محدود بررسی می شود چرا که به ماده، اندازه يا تعداد بستگی دارد. در اين دو دانش،‌ هستی ييش فرض شده است بدون آن که برای خودش مطالعه شود. هستی موضوع دانش متافيزيک است و در اين دانش بدون هيچ محدوديتی بررسی می شود. متافيزيک همه مقوله های مربوط به هستی از جمله: ذات، کميت و کيفیت را شامل می شود ولی مقوله عمومی تر خود هستی ست که بقيه مقوله ها را دربر می گيرد.

موضوع متافيزيک، هستی همانطور که هست و مشترک با هر آن چه هست می باشد. ابن سينا می گويد که هستی نخستين موضوعی ست که به فکر در می آيد. اين نظر ابن سينا بعدها توسط فيلسوفانی نظير آکويناس و هايدگر استفاده شده است. تعبير هستی از اين جمله ابن سينا، درک روح ما از موجوديت داشتن چيزهاست. هستی، همه چيز را نه آن طور که اين گونه يا آن گونه است بلکه آن طور که موجوديت دارد دربر می گيرد.

ابن سينا علاوه بر ارسطو، از نظر فارابی نيز بهره برده است. فارابی متافیزیک ارسطو را به این صورت در نظر گرفته بود که ١٠علت برای هستی وجود دارد که ٩ علت ثانوی هستند. از نهمین علت، علت دهم که علت فعال است به وجود می آید. دو علت اول، اولین کره آسمانی و هفت علت کرات مربوط به سیارات را یدید اورده اند. فارابی روح این کرات را به خلقت جوهر جسمانی توسط خدا مربوط می دانست که ماده اولیه همراه با حرکت را تشکیل داده است که اجزایش با وجود تفاوتهای شکلی به هارمونی و هماهنگی رسیده اند، نیزعناصر چهارگانه طبیعی یعنی گرما، سرما، خشکی و رطوبت از آنها تشکیل شده است. در ادامه چرخه تکاملی، اشکال کامل تر یعنی گیاهان، جانوران و انسان یدیدآمده اند. فارابی همچنین به علم منطق، توانایی زبان و فکر یرداخته است. او تکامل ذهن را به سه مرحله ذهن بالقوه، ذهن بالقعل و ذهن به دست آمده تقسیم کرده است. از نظر او، نوع سوم ذهن با به کار بردن تصاویر و تصورات ذهنی  حاصل شده است.

ابن سينا نخستين کسی ست که بين ذات* و موجوديت، فرق قائل شده است. از نظر او، موجوديت همان حادث شده از ذات است. به عبارت ديگر، موجوديت همان چيزی ست که به ذات می رسد وقتی که وجود می يابد.

ابن سينا مفهوم لازم را در نظر می گيرد. از نظر او، لازم تاييدی بر موجوديت است. ارسطو نيز لزوم را در متافيزيک خود به عنوان مفهومی اساسی مطرح کرده بود. ابن سينا لزوم خدا را به عنوان دليلی بر موجوديت خدا به کار می برد.

يکی ديگر از مشخصه های متافيزيک ابن سينا، تفاوتی ست که بين لازم و ممکن مطرح کرده است. از نظر او، لازم به علت احتياجی ندارد در حالی که ممکن به علت محتاج است. توجه به تفاوت بين ذات و موجوديت در اينجا ضروری ست: هستی لازم، اصل موجوديتش را در خود دارد اما هستی ممکن این طور نيست و اصل موجوديتش را در خود ندارد. برای هستی ممکن، موجوديت يک حادثه است که به ذات اضافه می شود. هستی ممکن به چيزی احتیاج دارد تا واقع شود که همان هستی لازم است. به عبارت ديگر، هستی لازم همان علت هستی ممکن است که موجوديت آن را سبب شده است. اين هستی لازم به نوبه خود، يا لازم است يا ممکن و اگر ممکن باشد برای موجوديت يافتنش به علت لازم ديگری احتياج دارد. بنابراين هستی لازم به طور الزامی بايد وجود داشته باشد تا همه چيز هستی خود را از آن بگيرد. ابن سينا تاييد کرده است که در هستی لازم، هستی و ذات يکی هستند.

طبق استدلال ابن سينا، وجود ابديت هستی الزامی ست. چرا که در يک تداوم زمانی، هر چيز توسط علتی به وجود آمده که خودش علتی ممکن است. بنابراين هميشه می توان به يک علت درونی و سيس يه علت آن علت رسيد و تا بی نهايت ادامه داد. طبق نظر ابن سينا، اگر بخواهيم برای چيزی علتی در نظر بگيريم، بايد آن علت به طور هم زمان با آن چه سبب شده وجود داشته باشد بنابراين علت لازم آن خواهد بود. خلقت از نظر ابن سينا، به اين معنی نيست که موجوديت از يک "تصميم" درونی در زمان مشتق می شود (تصميم الوهی که مشکل چندگانگی را ايجاد می کند) بلکه به اين معنی ست که يک شيء، موجوديتش را از يک علت لازم گرفته است. بنابراين خلقت يک وابستگی در هستی ست نه تداوم زمانی.

الزام ابديت هستی در ديدگاه ابن سينا يعنی اثبات ابديت هستی توسط ابن سينا. به عبارت ساده تر اثبات ابديت هستی يعنی اثبات وجودی ابديت هستی. يس احتمال و امکان در آن راه ندارد. ابن سينا هستی را ابدی می دانست. 

ابن سينا دو دليل برای نادرست بودن نظريه تدوام درونی-زمانی اصل اوليه نسبت به موجوديت جهان ارائه داده است:

۱. اگر در نظر بگيريم که خدا قدرت خلق کردن را قبل از خلقت داشته، اين اشکال وجود خواهد داشت که زمانی معين قبل از خلقت جهان وجود داشته که شامل خدا هم شده است و اين غير ممکن است،

۲. اگر در نظر بگيريم که خدا خلقت را در زمانی غير از زمانی که جهان را خلق کرده است می توانست آغاز کرده باشد،‌ اين اشکال وجود دارد که خالق در زمان معنی از ناتوانی به توانايی رسيده و اين لزوم خلقت بوده که به او چنين امکانی داده است و اين مورد، اشکال دوم اين نظريه است. 

ابن سينا در کتابش نتيجه گرفته که تداوم درونی-زمانی برای خلقت غير ممکن است و خلقت را بايد به صورت يک اشتقاق موجودات از فکر خدا در نظر گرفت چراکه خدا فکری خالص است که به فکر می آيد و فکرش به صورت کار است که همان ذات همه موجودات است.

ابن سينا با اين نظريه، چندگانگی را از اصل اوليه رد کرده است: "او همه چيز را در آن واحد به تفکر در می آورد که به چندگانگی در ماده شکل می گيرد يا در حقيقت ذاتش به فرمهايشان درمی آورد اما اين فرمها از فکر او مشتق می شود." ذات اجسام به دليل آن که فکر شده اند، وجود دارد. جهان از اين فکر که همان اصل اوليه لازم است يديد آمده است.

براي اين که اين اصل دارای يگانگی باشد، ابن سينا از اصل نئو افلوتينی بهره گرفته و در کتابش نوشته است که اشتقاق اول از واحد است که فکر ديگر را مشتق می کند و اين اشتقاق ادامه می يابد و تحت هر فکر، يک کره آسمانی وجود دارد (ابن سينا در مجموع ۱۰ فکر مجزا در نظر گرفته است). طبق اين نظريه نئو افلوتينی، جهان از يک اشتقاق اوليه از فکر الوهی سرچشمه گرفته است.

نظريه متافيزيک ابن سينا چند مشخصه مهم دارد:

۱. ابن سينا يايداری موضوع متافيزيک يعنی هستی همان طور که هست را مطرح کرده است.

۲. هستی، نخستين موضوعی ست که به فکر ما می رسد.

۳. ابن سينا ذات و موجوديت (يا هستی) را از هم متفاوت در نظر گرفته است. اين مورد در متافيزيک يونانی بررسی نشده بود.

۴. خدا هستی لازم است که هستی و ذاتش لزوما در او مرتبط هستند.

۵. جهان (ذات ها) از خدا مشتق شده که خودش فکر می شود.

لازم است اشاره کنم که دور شدن ابن سينا از فلسفه ارسطو را يکی از مزيات فلسفه سينايی می دانند. هرچند که بهتر است وجوه متفاوت هر دو را در نظر گرفت.

* اگر کلمه ذات یا essence را درباه خدا به کار بریم، ذات همان جوهر یا substance  است. ارسطو نیز برای جوهر یا substance چهار معنا در نظر گرفته بود: ١. ذات یا ti esti ٢. فراگیر یا universal ٣. گونه ٤. سوبسترا.

منابع:

۱. برهان  شفا-شیخ الرئیس بوعلی سینا-ترجمه مهدی قوام صفری- انتشارات کتابخانه مرکزی-تهران

۲. فن سماع طبیعی از کتاب شفا- شیخ الرئیس بوعلی سینا- محمد علی فروغی- انتشارات کتابخانه مرکزی-تهران

۳. Avicenne, La Metaphysique Du Shifa,trad. M. Achena et H. Masse, Les Belles Lettres, 1995

۴. Le Statut De La Metaphysique, Alain De Libera, La Philosophie Medievale, PUF, 1993

سه‌شنبه ٢٢ خرداد ،۱۳۸٦ - گروه فلسفه و منطق | لینک دائم | پيام هاي ديگران () | Add to Del.icio.us  digg this post  add to google bookmarks  add to technorati   add to shadows  

خوش آمدید
گروه فلسفه و منطق


تماس با ما

مطالب پیشین

RSS Feed


add to google bookmarks
add to yahoo bookmarks
add to msn bookmarks
add to my feedster
Subscribe with Bloglines
add to netvibes
add to live

اخبار هک و امنیت